I oto praktyka po raz kolejny dostarczam nam dowodów na skuteczność wolnego ryku oraz fiasko państwowych regulacji i planów pomocowych. Zacznijmy najpierw od sowicie wspartego przez rząd, jednego z największych na świecie ubezpieczycieli, który w Polsce chyba bardziej był znany jednak z działalności bankowej. Na 150 miliardów dolarów pomocy dla tej gigantycznej korporacji zrzucili się wszyscy amerykańscy podatnicy, którzy lawinowo rosnący dług publiczny USA będą spłacać jeszcze w przyszłych pokoleniach. Marnym pocieszeniem jest dla nich zapewne to, że prawdopodobnie w znacznym stopniu uszczupli go inflacja, ponieważ wtedy i tak stracą wszyscy.

Tymczasem szefowie ratowanej firmy trwonią państwowe, czyli wszystkich obywateli, pieniądze na różnego rodzaju luksusowych imprezach i innych zbędnych fanaberiach mało związanych z działalnością biznesu, którym zarządzają. Ale przecież przyjemnie wydaje się środki, których się nie zarobiło (przypominamy, że państwo także nie zarabia, zarabiają tylko mieszkający w nim ludzie). No dobrze, ale firma nie ogłosiła upadłości, istnieje dalej, wszyscy w niej się dobrze bawią, rząd chce więc atmosferę nieco popsuć i wymyślił, że skoro dotował, to niech choć mniej zarabiają. Tylko, że w kapitaliźmie to rynek wycenia to, ile za swoją pracę dostają poszczególni ludzie, więc jeśli państwo w jakiejś firmie danego sektora chce to regulować, to inne podmioty, których takie restrykcje nie dotyczą z chęcią przejmą najbardziej wartościowych pracowników.

A co dzieje się z przedsiębiorstwem, z którego odchodzą najlepsi ludzie? No zdaje się, że przynosi coraz mniejsze zyski i wreszcie upada. Choć zapewne wcześniej dostanie jeszcze sporo dotacji, choćby w ukrytej formie, takiej jak rządowe zamówienia czy ulgi podatkowe, bo administracji bardzo trudno przyznać się do błędu. W końcu o porażką zostanie obwiniony jakiś kozioł ofiarny, który może nawet trafi za swoje „przewinienia” do więzienia. Trudno jednak zarządzać na konkurencyjnym rynku firmą, w której nadrzędną rolę odgrywają politycy, a od jej efektywności ważniejszy jest dla nich wizerunek w oczach wyborców. Jak my to doskonale znamy z własnego podwórka.
 
Była jednak korporacja, której urzędnicy nie zdążyli uratować – jeden z największych na świecie banków inwestycyjnych, czyli Lehman Brothers. Upadł z tak wielkim hukiem, że na giełdach całego świata „poleciały”… indeksy. Zamieszania było dużo, ubolewanie, strach, straty dla mniej rozważnych też z pewnością znaczne, zwróćmy jednak uwagę na to, co dzieje się obecnie. Biura po upadłej korporacji nie świecą pustkami, podobnie jak natura, także rynek nie znosi próżni. W miejscu zajmowanym przez jednego rynkowego kolosa, który rozsypał się na skutek podejmowania błędnych decyzji, natychmiast pojawiają się dziesiątki, może setki nowych firm, które zaczynają ze sobą konkurować w niezagospodarowanej niszy. W tych przedsiębiorstwach również potrzeba pracowników, dla których konieczne są lokale itd.

Tak właśnie działają mechanizmy rynkowe, politycy próbując gospodarką sterować ręcznie robią zwykle więcej szkód, niż pożytku. Przypisują sobie oni dosyć nieskromnie umiejętność przewidywania skutków, jakie dla sytuacji ekonomicznej będą miały podejmowane przez nich działania. Taką zdolność z pewnością chcieliby posiąść wszelkiej maści analitycy od giełd i tym podobnych sposobów zarabiania, niestety jednak nie są tak mądrzy, jak parlamentarzyści i ich doradcy. Rządzący są też oczywiście mądrzejsi od opozycji, która gdyby przypadkiem była u sterów, to z pewnością do „ratowania” gospodarki użyłaby zupełnie innych, ale równie pewnych sposobów.

• Na początku czerwca włoska policja zatrzymała w pobliżu granicy ze Szwajcarią dwóch Japończyków, którzy przemycali ukryte w walizce amerykańskie obligacje o wartości bagatela 134 miliardów dolarów. Żeby uświadomić sobie jak wielka to kwota, starczy powiedzieć, że łączny majątek trzech najbogatszych ludzi na świecie według raportu Forbesa z 2009 roku wynosił około 117 miliardów, a więc był mniej warty niż zawartość tajemniczej teczki.

• Podobny przypadek miał miejsce pod koniec września, tym razem zatrzymano dwóch Filipińczyków, którzy przewozili ze sobą papiery opiewające na kwotę 116 miliardów dolarów. Zdarzenie również miało miejsce we Włoszech.

W obu przypadkach sprawą przemytu zajęły się oczywiście amerykańskie służby specjalne, które wzięły na siebie sprawę zbadania autentyczności skonfiskowanych obligacji. Po dłuższym czasie okazało się, że są one fałszywe, w zasadzie można się było spodziewać takiego rozwoju sytuacji… a raczej takiego komunikatu. W związku z całą sprawą rodzi się wiele pytań.

1. Kto i po co miałby fałszować papiery, które są tak bardzo niepłynne, bo niby kto odkupiłby od nas takie instrumenty, skoro byłoby na to stać tylko kilku najbogatszych ludzi na świecie i to gdyby sprzedali wszystko co posiadają i połączyli swoje majątki. Prawdopodobnie niewiele mniej zachodu wymagałaby produkcja np. banknotów o nominale 500 euro, i mimo, że taką sumę trudno byłoby wtedy upchnąć na dnie walizki, to jednak znacznie łatwiej byłoby ją wydać.
2. Skąd te obligacje pochodziły i dokąd zmierzały? Najprawdopodobniej ich celem była Szwajcaria, to wydaje się dosyć oczywiste, ponieważ jest ona jednym z centrów finansowych świata nie znajdującym się w Stanach Zjednoczonych ani żadnym innym kraju anglosaskim, co więcej znane ze swojej tajemnicy bankowej (choć ta jest tam coraz słabsza). Tylko, że komu papiery takie można by tam sprzedać? Bankom? Innym instytucjom finansowym? Miliarderom? Innym państwom? Nie wydaje mi się aby byli oni zainteresowani fałszywymi obligacjami wyjmowanymi z walizki przez Azjatów.
3. Zastanawiający jest również brak rozgłosu wokół sprawy. Można to oczywiście tłumaczyć dobrem śledztwa, ale informacji mogłoby być nieco więcej, zwłaszcza, że chodzi o sprawy kluczowe dla funkcjonowania światowego systemu finansowego.

Zastanówmy się jednak nad alternatywnym scenariuszem, nie tak znowu nieprawdopodobnym. W sytuacji znacznego zwiększenia wydatków publicznych w USA, nad walutą tego kraju wisi widmo znacznego spadku jej wartości, czyli inflacji. Wiele państw na świecie znaczną część (często większość) swoich rezerw walutowych trzyma właśnie w dolarach, dokładnie w takich obligacjach, jakich dotyczą zatrzymania we Włoszech.

Co byśmy zrobili wiedząc, że posiadamy oszczędności w walucie, która w najbliższym czasie znacznie straci na wartości? Oczywiście zamienilibyśmy je na inne, pewniejsze pieniądze lub inne bezpieczne lokaty kapitału. Dlaczego takich racjonalnych działań miałyby nie podejmować rządy państw? Oczywiście najlepiej byłoby to zrobić w tajemnicy, tak by swoimi ruchami nie spowodować paniki, a tym samym nagłego zwiększenia podaży „parzącego” towaru, bo przez to nasze oszczędności stopniałyby jeszcze szybciej. Czyli taktyka cichego przewożenia przez granicę takich papierów wydaje się jak najbardziej przemyślana.

Także oficjalna reakcja na zaistniałą sytuację wydaje się najkorzystniejsza z możliwych z perspektywy rządu USA. Gdyby przyznali, że obligacje były prawdziwe, to mogłoby to wywołać wspomnianą wcześniej panikę i gwałtowny spadek wartości dolara. Poza tym, Waszyngton nie miałby czym finansować swojego długu publicznego, bo już nikt nie chciałby mu pożyczać pieniędzy, co prawdopodobnie jeszcze bardziej pogłębiłoby kryzys tej waluty.

Zachowanie rynku również może sugerować, że takie rzeczy mają miejsce, wielu analityków wieszczy znaczny wzrost inflacji w Stanach, coraz większa ilość inwestorów od dolara się odwraca, czego świadectwem są szybujące ceny złota. Także państwa, zwłaszcza azjatyckie (przypominamy, że Włosi aresztowali Japończyków i Filipińczyków) zwiększają udział kruszców w swoich rezerwach. Kto wie, może właśnie na nie miały być wymienione przewożone papiery.

Cała sytuacja nasuwa mi skojarzenia z Zimbabwe, krajem w Afryce, który w ostatnich latach znany jest z niezwykle wysokiej inflacji. W skutek gwałtownego spadku wartości pieniądza zaczęto wprowadzać w nim nowe banknoty, w 2008 roku prasa informowała, że drukuje się już tam papiery o nominale 500 milionów dolarów zimbabweńskich, suma wydaje się zawrotna, ale można było za nią wtedy nabyć dwa bochenki chleba. Ciekawe jest to, że azjatyccy turyści również podróżują z walizkami, w których znajduję się „banknoty” o nominale 500 milionów, a nawet jednego miliarda dolarów… tyle, że amerykańskich!

Czy powinniśmy z tego wyciągnąć jakiś wniosek? W zasadzie mamy dwie porady. Z pewnością dobrze zastanowić się, czy nie byłoby lepiej wymienić posiadanych oszczędności na coś innego niż przysłowiowe „zielone”. Jeśli natomiast zamierzamy w najbliższym czasie wziąć na dłuższy czas kredyt, to właśnie dolar wydaje się walutą, w której raty będzie się kiedyś spłacało najprzyjemniej.